Hướng dẫn kiểm tra khả năng cách âm chuẩn và chính xác

Tiếng ồn từ hàng xóm, phương tiện giao thông, hệ thống kỹ thuật hay các hoạt động sinh hoạt có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và hiệu suất làm việc. Vì vậy, kiểm tra khả năng cách âm là bước cần thiết để đánh giá mức độ truyền âm của công trình và đưa ra giải pháp xử lý phù hợp. Vậy làm như thế nào? Hãy cùng Govi Furniture tìm hiểu chi tiết ngay dưới đây.

Kiểm tra cách âm là gì?

Kiểm tra cách âm là quá trình đo lường khả năng ngăn truyền âm của các bộ phận trong công trình như tường, sàn, trần, cửa, vách ngăn và hệ thống kết cấu. Hoạt động này còn được gọi là thử nghiệm cách âm hoặc thử nghiệm khả năng truyền âm.

Mục tiêu của kiểm tra cách âm là xác định âm thanh từ một không gian có truyền sang không gian liền kề hay không, truyền ở mức độ nào và có vượt ngưỡng cho phép hay không.

Trong thực tế, âm thanh có thể truyền qua nhiều đường khác nhau, bao gồm:

• Tường ngăn giữa hai căn hộ hoặc hai phòng.
• Sàn và trần giữa các tầng.
• Cửa ra vào, cửa sổ, khe hở kỹ thuật.
• Hệ thống thông gió, hộp kỹ thuật, đường ống.
• Kết cấu bê tông, khung thép, vách nhẹ hoặc vật liệu hoàn thiện.

Theo TCXD 150:1986, tiêu chuẩn chống ồn trong nhà ở được áp dụng cho thiết kế mới và thiết kế cải tạo nhằm đảm bảo mức áp suất âm, mức âm cho phép trong nhà ở, nhà tập thể và khu vực xung quanh. Vì vậy, với các công trình có yêu cầu cao về kiểm soát tiếng ồn, việc đánh giá cách âm cần được thực hiện nghiêm túc ngay từ giai đoạn thiết kế, thi công và nghiệm thu.

Xem thêm: Phân biệt cách âm và tiêu âm trong thiết kế nội thất chi tiết

Vì sao cần kiểm tra khả năng cách âm?

Kiểm tra khả năng cách âm giúp chủ nhà, chủ đầu tư hoặc đơn vị vận hành biết chính xác công trình có đáp ứng yêu cầu yên tĩnh và riêng tư hay không. Đây là cơ sở quan trọng để đưa ra phương án xử lý trước khi công trình đi vào sử dụng.

Đối với căn hộ chung cư và nhà liền kề, tiếng ồn rất dễ truyền qua tường, sàn, trần hoặc các kết cấu dùng chung. Nếu không kiểm tra sớm, người sử dụng có thể gặp các vấn đề như nghe rõ tiếng nói chuyện từ phòng bên cạnh, tiếng bước chân từ tầng trên, tiếng va chạm qua sàn hoặc tiếng ồn từ hành lang, thang máy, khu kỹ thuật.

Việc kiểm tra cách âm cần được thực hiện trong các trường hợp sau:

• Nhận bàn giao căn hộ, nhà phố, biệt thự liền kề hoặc văn phòng.
• Cải tạo phòng làm việc, phòng họp, phòng thu, phòng ngủ hoặc không gian cần sự riêng tư.
• Nghi ngờ vật liệu thi công chưa đạt hiệu quả cách âm như cam kết.
• Phát sinh tiếng ồn từ hàng xóm, tầng trên, tầng dưới hoặc khu vực liền kề.
• Cần đánh giá hiện trạng trước khi thi công giải pháp cách âm.
• Muốn nghiệm thu chất lượng cách âm sau khi hoàn thiện công trình.

Nếu vật liệu xây dựng đã có chứng nhận, thông số kỹ thuật rõ ràng và được thi công đúng tiêu chuẩn, việc kiểm tra có thể đơn giản hơn. Tuy nhiên, nếu vật liệu chưa được kiểm chứng hoặc khả năng cách âm thấp, đo lường thực tế là cách đáng tin cậy để xác định vấn đề và tránh sửa chữa sai hướng.

Có thể bạn quan tâm: Cabin cách âm di động là gì? Ứng dụng của cabin cách âm

Khi nào nên thực hiện kiểm tra cách âm?

Thời điểm phù hợp nhất để kiểm tra cách âm là trước khi nghiệm thu hoặc trước khi công trình hoàn thiện toàn bộ nội thất. Lúc này, các hạng mục cơ bản như tường, sàn, trần, cửa ra vào, cửa sổ, lỗ thông gió và nguồn điện đã được hoàn thành, nhưng vẫn còn thuận tiện để điều chỉnh nếu phát hiện lỗi âm học.

Kiểm tra cách âm cũng có thể được thực hiện sau khi công trình đã đưa vào sử dụng, đặc biệt khi người dùng nhận thấy tiếng ồn bất thường hoặc hiệu quả cách âm không đạt kỳ vọng.

Các thời điểm nên kiểm tra gồm:

• Sau khi hoàn thành phần thô và lắp đặt cửa.
• Trước khi nghiệm thu căn hộ hoặc văn phòng.
• Trước khi thi công nội thất cố định.
• Sau khi hoàn tất hệ thống vách, trần, sàn cách âm.
• Khi phát sinh khiếu nại liên quan đến tiếng ồn.
• Trước khi đầu tư sửa chữa hoặc nâng cấp cách âm.

Để kết quả đo chính xác hơn, khu vực kiểm tra cần tương đối yên tĩnh, hạn chế tiếng ồn nền từ giao thông, máy móc, công trình xây dựng hoặc sinh hoạt xung quanh.

Các phương pháp kiểm tra khả năng cách âm phổ biến

Để đánh giá khả năng cách âm một cách toàn diện, cần thực hiện hai nhóm phép đo chính: đo tiếng ồn truyền qua không khí và đo tiếng ồn truyền qua kết cấu. Mỗi phương pháp phản ánh một dạng truyền âm khác nhau trong công trình.

Đo tiếng ồn truyền qua không khí

Tiếng ồn truyền qua không khí là âm thanh phát ra và lan truyền trong môi trường không khí. Đây là dạng tiếng ồn thường gặp trong sinh hoạt và làm việc hằng ngày.

Các nguồn tiếng ồn truyền qua không khí có thể gồm:

• Tiếng nói chuyện.
• Tiếng hát, tiếng tivi, loa, nhạc.
• Tiếng phát thanh.
• Tiếng ồn từ luồng khí chuyển động.
• Tiếng ồn từ thiết bị trong phòng.
• Âm thanh từ hành lang, phòng bên cạnh hoặc khu vực liền kề.

Khi kiểm tra, kỹ thuật viên thường đặt nguồn phát âm thanh trong một phòng, sau đó dùng thiết bị đo mức áp suất âm ở phòng bên cạnh. Nguồn âm có thể là loa đa hướng phát tiếng ồn trắng với cường độ phù hợp theo quy trình đo.

Kết quả sẽ cho biết mức chênh lệch âm thanh giữa phòng phát và phòng nhận. Mức chênh lệch càng lớn, khả năng cách âm càng tốt. Nếu âm thanh truyền qua tường, cửa, vách hoặc khe hở quá nhiều, cần kiểm tra chi tiết vị trí rò âm để xử lý.

Đo tiếng ồn truyền qua kết cấu

Tiếng ồn truyền qua kết cấu là âm thanh lan truyền trong vật liệu rắn như bê tông, sàn, trần, tường, khung thép, vách ngăn hoặc hệ thống kết cấu công trình. Dạng tiếng ồn này thường khó xử lý hơn tiếng ồn truyền qua không khí vì âm thanh đi qua chính kết cấu xây dựng.

Các nguồn tiếng ồn kết cấu thường gặp gồm:

• Tiếng bước chân từ tầng trên.
• Tiếng kéo ghế, va chạm đồ vật.
• Tiếng khoan, gõ, đập vào tường hoặc sàn.
• Rung động từ máy móc, thiết bị kỹ thuật.
• Tiếng truyền qua đường ống hoặc kết cấu liên kết.

Để đo tiếng ồn kết cấu, kỹ thuật viên sử dụng thiết bị hoặc dụng cụ tạo va chạm lên bề mặt sàn hoặc trần. Sau đó, mức âm thanh được đo tại không gian liền kề hoặc tầng dưới.

Phép đo thường được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau để tăng độ tin cậy. Dữ liệu thu được sẽ được xử lý và so sánh với các ngưỡng đánh giá tương ứng để xác định hiệu quả cách âm của sàn, trần hoặc kết cấu liên quan.

Quy chuẩn tiếng ồn tham khảo tại Việt Nam

Khi đánh giá môi trường âm thanh trong khu vực sinh sống và làm việc, có thể tham khảo giới hạn tiếng ồn theo từng loại khu vực và khung giờ.

Các mức trên giúp người dùng có cơ sở tham khảo khi đánh giá tiếng ồn môi trường. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa đo tiếng ồn môi trường và đo khả năng cách âm của kết cấu. Kiểm tra cách âm thường cần quy trình riêng, thiết bị chuyên dụng và cách xử lý dữ liệu phù hợp để xác định mức truyền âm giữa hai không gian.

Quy trình kiểm tra cách âm cơ bản

Một quy trình kiểm tra cách âm thường gồm các bước sau:

Khảo sát hiện trạng công trình

Trước khi đo, kỹ thuật viên cần khảo sát không gian cần kiểm tra, bao gồm diện tích phòng, loại tường, loại sàn, trần, cửa, vật liệu hoàn thiện, vị trí tiếp giáp và các nguồn tiếng ồn có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Các vị trí dễ rò âm cần được chú ý gồm khe cửa, ổ điện, hộp kỹ thuật, đường ống, cửa kính, cửa sổ, trần thạch cao, vách nhẹ và khu vực tiếp giáp giữa tường với sàn hoặc trần.

Chuẩn bị thiết bị đo

Thiết bị đo cần được kiểm tra và hiệu chuẩn theo yêu cầu kỹ thuật. Việc sử dụng thiết bị đo không phù hợp có thể làm sai lệch kết quả, đặc biệt khi cần đánh giá theo tiêu chuẩn hoặc lập báo cáo kỹ thuật.

Tạo nguồn âm hoặc nguồn va chạm

Tùy mục tiêu kiểm tra, kỹ thuật viên sẽ tạo tiếng ồn trong phòng nguồn bằng loa đa hướng hoặc tạo va chạm trên sàn, trần bằng thiết bị chuyên dụng. Mức âm phát ra cần đủ lớn và ổn định để thiết bị đo có thể ghi nhận rõ sự truyền âm sang không gian liền kề.

Đo âm tại phòng nhận

Thiết bị đo được đặt tại nhiều vị trí trong phòng nhận để ghi lại mức áp suất âm. Việc đo ở nhiều điểm giúp kết quả phản ánh chính xác hơn, vì âm trường trong phòng thực tế thường không phân bố đều tuyệt đối.

Xử lý và so sánh dữ liệu

Dữ liệu đo được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng hoặc phương pháp tính toán phù hợp. Kết quả cuối cùng giúp xác định mức cách âm, vị trí rò âm và mức độ cần cải thiện.

Đề xuất phương án xử lý

Sau khi có kết quả đo, đơn vị kỹ thuật có thể đề xuất phương án phù hợp như bổ sung vật liệu cách âm, xử lý khe hở, thay cửa, cải tạo vách, gia cố trần, làm sàn nổi hoặc xử lý rung động từ kết cấu.

Kiểm tra cách âm mất bao lâu?

Thời gian kiểm tra cách âm phụ thuộc vào diện tích không gian, số lượng phòng, số vị trí đo, loại phép đo và mức độ chi tiết của báo cáo. Với một không gian đơn giản như một căn phòng, quá trình đo cơ bản có thể mất khoảng 30 – 45 phút nếu điều kiện hiện trường thuận lợi.

Với căn hộ, văn phòng nhiều phòng, phòng họp, phòng thu hoặc công trình cần đo nhiều hạng mục, thời gian kiểm tra có thể kéo dài hơn. Ngoài thời gian đo tại hiện trường, cần thêm thời gian xử lý dữ liệu, phân tích kết quả và lập báo cáo nếu người dùng cần hồ sơ kỹ thuật đầy đủ.

Có thể tự kiểm tra cách âm tại nhà không?

Người dùng có thể tự kiểm tra sơ bộ khả năng cách âm bằng các ứng dụng đo âm thanh hoặc máy đo cường độ âm thanh cơ bản. Cách này phù hợp để nhận biết tương đối tiếng ồn có truyền qua tường, cửa, sàn hoặc trần hay không.

Tuy nhiên, tự đo tại nhà thường có nhiều hạn chế:

• Thiết bị đo không được hiệu chuẩn.
• Nguồn âm phát ra không ổn định.
• Khó kiểm soát tiếng ồn nền.
• Không đánh giá được đầy đủ từng dải tần số.
• Không xác định chính xác chỉ số cách âm theo tiêu chuẩn.
• Khó phân biệt tiếng ồn truyền qua không khí và tiếng ồn truyền qua kết cấu.

Vì vậy, tự kiểm tra chỉ nên xem là bước đánh giá ban đầu. Nếu cần nghiệm thu, xử lý tranh chấp, cải tạo công trình hoặc đầu tư giải pháp cách âm chuyên sâu, nên sử dụng dịch vụ đo âm học chuyên nghiệp để có kết quả đáng tin cậy hơn.

Thiết bị cần dùng để đo khả năng cách âm

Đo khả năng cách âm cần sử dụng thiết bị chuyên dụng để đảm bảo kết quả chính xác và có giá trị tham khảo kỹ thuật. Các thiết bị thường dùng gồm:

• Máy đo mức âm thanh Sound Level Meter.
• Phần mềm xử lý dữ liệu âm học trên máy tính.
• Nguồn phát âm thanh hoặc loa đa hướng.
• Bộ khuếch đại công suất.
• Máy tạo va chạm sàn, còn gọi là tapping machine.
• Micro đo âm chuyên dụng.
• Thiết bị hiệu chuẩn âm thanh.
• Chân đỡ thiết bị đo và phụ kiện kết nối.

Tùy mục tiêu kiểm tra, kỹ thuật viên sẽ lựa chọn bộ thiết bị phù hợp. Với phép đo truyền âm qua không khí, loa đa hướng và máy đo mức âm thanh là thiết bị quan trọng. Với phép đo tiếng ồn va chạm, tapping machine được sử dụng để tạo nguồn tác động tiêu chuẩn lên sàn hoặc trần.

Loa đa hướng là gì?

Loa đa hướng là nguồn phát âm thanh có khả năng phát âm đều ra nhiều hướng khác nhau. Trong các phép đo âm học công trình, loa đa hướng được sử dụng để tạo trường âm gần với trường âm khuếch tán trong phòng nguồn.

Khác với loa thông thường, vốn phát âm chủ yếu theo một hướng nhất định, loa đa hướng được thiết kế để phân bổ âm thanh đồng đều hơn trong không gian. Nhiều mẫu loa đa hướng sử dụng hệ thống nhiều củ loa bố trí quanh một khối hình học để phát âm ra các hướng khác nhau.

Mục đích của loa đa hướng là giúp âm thanh nhanh chóng lấp đầy phòng nguồn, từ đó tạo điều kiện đo ổn định hơn. Trong lý thuyết, trường âm khuếch tán lý tưởng sẽ có mức áp suất âm gần như giống nhau tại mọi vị trí trong phòng. Tuy nhiên, trong thực tế, phòng đo luôn có sự khác biệt do hình dạng phòng, vật liệu, đồ nội thất, phản xạ âm và cộng hưởng.

Vì lý do này, các phép đo thường cần lấy kết quả trung bình từ nhiều vị trí đo để tăng độ chính xác.

Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả kiểm tra cách âm

Kết quả kiểm tra cách âm có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố tại hiện trường. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp quá trình đo chính xác hơn và tránh kết luận sai.

• Chất lượng vật liệu xây dựng: Tường dày, đặc và có khối lượng lớn thường cách âm tốt hơn tường mỏng hoặc vách nhẹ. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào cấu tạo lớp vật liệu, khả năng kín khít và cách thi công.
• Độ kín của cửa và khe hở: Một khe hở nhỏ quanh cửa, cửa sổ hoặc hộp kỹ thuật cũng có thể làm giảm đáng kể khả năng cách âm. Trong nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở tường mà nằm ở cửa, ron cao su, khe tiếp giáp hoặc lỗ kỹ thuật chưa được xử lý kín.
• Cấu tạo sàn và trần: Sàn bê tông, sàn gỗ, trần thạch cao, trần treo hoặc hệ sàn nổi sẽ có khả năng truyền âm khác nhau. Với tiếng ồn va chạm, cấu tạo sàn và lớp giảm chấn đóng vai trò rất quan trọng.
• Tiếng ồn nền tại thời điểm đo: Nếu môi trường xung quanh có tiếng xe, máy móc, công trình xây dựng hoặc âm thanh sinh hoạt lớn, kết quả đo có thể bị sai lệch. Vì vậy, nên chọn thời điểm yên tĩnh để thực hiện phép đo.
• Tay nghề thi công: Cùng một loại vật liệu nhưng hiệu quả cách âm có thể khác nhau nếu thi công không đúng kỹ thuật. Các lỗi thường gặp gồm lắp vách không kín, thiếu lớp đệm, xử lý mối nối kém, cửa không kín hoặc bỏ sót đường truyền âm phụ.

Xem thêm: Hướng dẫn thi công cách âm phòng thu chuyên nghiệp

Lưu ý khi kiểm tra khả năng cách âm

Để quá trình kiểm tra đạt độ chính xác cao hơn, cần lưu ý một số điểm sau:

• Xác định rõ mục tiêu đo: đo tiếng ồn môi trường, đo cách âm tường, đo cách âm sàn hay đo tiếng ồn va chạm.
• Chuẩn bị mặt bằng tương đối ổn định, hạn chế người di chuyển trong khu vực đo.
• Đóng kín cửa ra vào, cửa sổ và các lỗ thông gió theo đúng điều kiện cần kiểm tra.
• Tắt các thiết bị gây nhiễu như quạt, máy hút mùi, loa, tivi hoặc máy móc không liên quan.
• Kiểm tra nhiều vị trí thay vì chỉ đo tại một điểm.
• Ghi nhận điều kiện hiện trường tại thời điểm đo.
• Không nên chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan để đánh giá hiệu quả cách âm.
• Nên có chuyên viên âm học thực hiện nếu kết quả đo dùng cho nghiệm thu, cải tạo hoặc xử lý tranh chấp.

Cách đọc kết quả kiểm tra cách âm

Kết quả kiểm tra cách âm thường thể hiện mức độ suy giảm âm thanh giữa phòng phát và phòng nhận. Chênh lệch âm thanh càng lớn, khả năng cách âm càng cao.

Ví dụ, nếu phòng nguồn phát âm ở mức cao nhưng phòng nhận chỉ ghi nhận mức âm thấp, điều đó cho thấy kết cấu ngăn cách đang hoạt động tốt. Ngược lại, nếu mức âm tại phòng nhận vẫn cao, có thể tồn tại đường truyền âm trực tiếp hoặc rò âm qua khe hở, vật liệu, cửa, trần, sàn hoặc kết cấu phụ.

Khi đọc kết quả, cần chú ý

• Mức âm tại phòng nguồn.
• Mức âm tại phòng nhận.
• Độ chênh lệch giữa hai không gian.
• Dải tần số có hiện tượng truyền âm mạnh.
• Vị trí đo có kết quả bất thường.
• Ảnh hưởng của tiếng ồn nền.
• Loại tiếng ồn đang đánh giá: truyền qua không khí hay truyền qua kết cấu.

Kết quả đo cần được diễn giải bởi người có chuyên môn để tránh nhầm lẫn giữa tiếng ồn môi trường, tiếng ồn va chạm, tiếng ồn kết cấu và khả năng cách âm thực tế của vật liệu.

Khi nào nên dùng dịch vụ đo âm học chuyên nghiệp?

Dịch vụ đo âm học chuyên nghiệp phù hợp khi người dùng cần kết quả chính xác, có phương pháp đo rõ ràng và có báo cáo làm căn cứ kỹ thuật.

Nên sử dụng dịch vụ chuyên nghiệp trong các trường hợp sau:

• Kiểm tra cách âm trước khi nhận bàn giao căn hộ hoặc văn phòng.
• Đánh giá chất lượng thi công của nhà thầu.
• Cần xác định nguyên nhân rò âm nhưng không biết vị trí chính xác.
• Chuẩn bị cải tạo phòng ngủ, phòng họp, phòng thu, studio hoặc không gian làm việc.
• Xử lý tiếng ồn giữa các căn hộ hoặc các tầng.
• Cần báo cáo kỹ thuật để làm việc với chủ đầu tư, nhà thầu hoặc đơn vị quản lý.
• Muốn tránh sửa chữa sai hạng mục gây tốn kém chi phí.

Đơn vị đo âm học chuyên nghiệp có thiết bị phù hợp, kinh nghiệm xử lý hiện trường và khả năng phân tích dữ liệu theo từng dạng tiếng ồn. Nhờ đó, người dùng có thể lựa chọn giải pháp cách âm đúng vấn đề thay vì đầu tư theo cảm tính.

Kết luận

Kiểm tra cách âm đúng quy trình giúp đánh giá khách quan hiệu quả cách âm của không gian và là cơ sở để lựa chọn giải pháp xử lý tiếng ồn phù hợp. Dù có thể tự kiểm tra trong một số trường hợp cơ bản, việc sử dụng thiết bị chuyên dụng hoặc dịch vụ đo âm học chuyên nghiệp sẽ mang lại kết quả chính xác hơn, đặc biệt đối với các công trình yêu cầu tiêu chuẩn cách âm cao.

Xem thêm:

• Lý do nên chọn cabin cách âm di động cho văn phòng mở
• Doanh nghiệp nào nên sử dụng cabin cách âm di động?
• Phân loại cabin cách âm và gợi ý loại cabin nên sử dụng